Latest News : Official: Mehsginshahr Deforestation Should Be Stopped     Specialized Tourism, Environment Committee for Children     Iran Wildlife in Poem for Children     Coastal Pollution Monitoring System to Kick off Soon     Another Ten Species at Risk of Extinct    
کد خبر :8888   زمان مخابره: 19:52:33 - 12/11/1392
گري لويس


براي نجات هامون فردا دير است
گري لوييس- (هماهنگ کننده مقيم سازمان ملل متحد در جمهوري اسلامي ايران)- مرد سيستاني مي گفت: "فرشتگان بر دستان کساني که به ما کمک کنند، بوسه خواهند زد." چهره رنگ پريده اين ماهيگير حکايت از روزگار و احوال ناخوش او مي کند، پوست آفتاب سوخته و چرم مانندش گوياي سال ها سختي و ناملايمات است و چشمانش نشاني از اشک هاي فروخورده اش دارد.

حسرت زماني را مي خورد که روزگار تاحدي به کامش بود و از ايامي مي گفت که درياچه ها پر از آب و ماهي بودند، فرزندانش شاد و زندگي بر وفق مراد بود.
گفته هايش به قدري تکان دهنده بود که فراموش کردم نامش را بپرسم. مي خواست حرف هايش را بشنوم و بعد دنيا را در جريان شرايط ناگوار فقيرترين و نامساعدترين منطقه ايران يعني تالاب هاي هامون سيستان قرار دهم.
امروز "تالاب" ديگر واژه اي درست نيست. زيرا اينجا حالا زميني خشک و تفتيده است. اشتغال سودآور اندک است و بيش از نيمي از ساکنان با کمک هاي کميته امداد امام خميني زندگي مي کنند.
کار بيشتر آنان ماهيگيري است – يا بود. حالا تقريبا همگي بي کارند و در ويرانه هاي روستاهاي متروکي زندگي مي کنند که در حاشيه رودخانه هايي ساخته شده بودند که روزگاري پرآب و شکوفا بودند. باد در اسکله هاي پرسروصدا، بازارهاي خالي از ماهي و قايق هاي شکسته اي مي پيچد، که همه جا پخش شده است.
هامون ها از سه ناحيه تالابي بزرگ به وسعت 5 هزار و 660 کيلومتر مربع تشکيل شده اند. دوسوم اين تالاب ها در ايران قرار دارند و آب رودخانه هلمند افغانستان آن ها را به هم ربط داده و تغذيه مي کند. بيشتر اين ناحيه تا بيست سال پيش سرسبز و گونه هاي گياهي و جانوري در آنجا فراوان و درياچه پر از ماهي بود. مجموع صيد سالانه از 12هزار تن فراتر مي رفت و ماهيگيران ماهي هايي بيست کيلوگرمي صيد مي کردند. تالاب ها آب کشاورزان و رمه هاي گاوميش و امکانات معاش هزاران خانواده را تامين مي کردند.

اما ايجاد سدها و کانال ها در افغانستان آب رودخانه را براي کشاورزي در استان هاي فقيرنشين قندهار، هلمند و نيمروز منحرف کرد و ميزان آب درياچه ها کاهش يافت. و بعد ايجاد چهار مخزن در داخل خود ايران به انحراف بيشتر آب از مسير طبيعي آن منجر شد.
من از سه روستاي: تخت دولت، اديمي و کوه خواجه ديدن و با بسياري از ساکنان آن ها صحبت کردم. مردم از بي آبي ناراحت بودند و از دولت و سازمان ملل کمک مي خواستند. مردم سيستان احساس مي کنند براي کمک به آنان هيچ کاري – جز پرداخت کمک هاي نقدي – انجام نمي شود. آنان مي خواهند کار کنند.
خانم سالمندي که دست دو نوه خردسالش را گرفته بود، مي گفت "ما براي بقاي خود مبارزه مي کنيم." و در حالي که به چهره محزون و موهاي خاک آلود يکي از نوه هاي پنج ساله اش اشاره مي کرد، گفت "دخترک دارد مي ميرد. ما نمي خواهيم آخرين نسلي باشيم که در اينجا زندگي مي کنيم."
حدود 400 هزار نفر در ناحيه سيستان زندگي مي کنند که تعداد زيادي از آنان در زير خط فقر قرار دارند. کمک نقدي که از دولت يا کميته امداد امام خميني دريافت مي کنند به زحمت از 20 دلار در ماه فراتر مي رود. مردي مي گفت: "ما صياديم و زمين براي کشاورزي نداريم. يعني اگر ماهي نباشد زندگي هم نيست."
اين فاجعه زيست محيطي هزاران نفر را وادار به ترک منطقه کرده است. به گفته منابع دولتي تنها در 2012 حدود 5 هزار خانواده منطقه را ترک کرده اند. در مجموع 600 هزار نفر از اينجا بيرون رفته اند. بيشتر آنان با طي مسيري دوهزار کيلومتري به استان گلستان در شمال ايران رفته اند تا زندگي تازه اي آغاز کنند، ديگران درهمه جاي ايران پراکنده شده اند. آنان که مانده اند هرسال فقيرتر مي شوند.
آنچه حيرت آور است سرعت پيشرفت اين فاجعه ساخته دست انسان است. طي تنها 20 سال امکانات معاش مردم نابود شده است. بادهاي شرقي که زماني با وزيدن روي درياچه عامل تهويه طبيعي هوا بودند حالا فقط توفان هاي شن به بار مي آورند و روزهاي متوالي باعث تيرگي هوا مي شوند و توفان شن را به افغانستان و حتي دورتر يعني تا پاکستان مي برند.
به نظر مي رسد بيشتر ايرانيان اطلاع چنداني از رنج مردمي ندارند که در هامون هاي سيستان زندگي مي کنند. در مقايسه، فاجعه زيست محيطي نمادين تري در ايران يعني مرگ آرام درياچه اروميه از توجه شديد رسانه اي و سياسي برخوردار است. اما وقتي اخيرا به درياچه اروميه سفر کردم، با نا اميدي شديد و ياس و درماندگي فراواني مواجه نشدم که در هامون هاي سيستان شاهد بودم.
اين مشکل احتمالا تنها در صورت تحقق دو رويداد کليدي حل خواهد شد.
نخست، افغانستان و ايران بايد مشترکا درباره مسير اقدام براي تقسيم عادلانه آبي که قرن ها بين خود تقسيم مي کرده اند به توافق برسند. دويست سال پيش مرزي در کار نبود. آنچه در آن زمان اهميت داشت جامعه ها و خانواده ها بود که فرهنگ و زباني مشترک داشتند و يافتن راه حل آسان تر بود.
دوم، لازم است خود ايرانيان آب اندکي را که به ايران مي رسد بهتر تقسيم کنند. درحال حاضر بيشتر آب براي تامين آب آشاميدني و کشاورزي به شبکه مخزن چاه نيمه عميق منحرف مي شود. در حالي که هنوز مي توان اجازه داد بيشتر اين آب به طور طبيعي به هامون ها جريان يابد و باعث احياي آن ها و ادامه زندگي جوامع محلي شود.
ايرانيان و جامعه بين المللي بايد نسبت به اين فاجعه واکنش نشان دهند. و بايد هم اکنون چنين کنند. حاميان لازم است کار با ساکنان هامون ها را شروع کنند و به احياي روش زندگي آنان ياري رسانند.
اجازه دهيد در آن هنگام فرشتگان تصميم بگيرند مرحمت خود را چگونه و در کجا ارزاني دارند.
اشاره: اين يادداشت توسط مرکز اطلاعات سازمان ملل در تهران و به مناسبت روز جهاني تالاب ها منتشر شده است. سردبيري ايرن اهتمام مسئولانه جناب گري لوييس به مسائل محيط زيست ايران را ارج مي گذارد.


انتهای خبر // www.iren.ir // ایرن

:: دانلود فایل ضمیمه ()


اخبار مرتبط

نظرات ارسال شده

نظر شما در باره این خبر
نام ونام خانوادگي: 

پست الکترونيک:

نظر شما:  



امتیاز شما به این خبر


کليه حقوق اين سايت متعلق به خبرگزاري محيط زيست ايران مي باشدواستفاده از مطالب باذکر منبع بلامانع است.
هایپر مدیا مرکز جامع خدمات رسانه ها / نگارش اطلاع رسانی